2023 was een boeiend jaar voor OKRA, zeker ook vanuit belangenbehartigend standpunt. Amper bekomen van de vele nieuwjaarswensen, diende de actualiteit zich terug aan.
We gingen met de grove borstel door het afgelopen jaar om jullie nog eens te trakteren op de highlights. In de nieuwsbrief van februari hopen we een vollediger jaarverslag van 2023 te kunnen presenteren…

Geen energiepremie voor bewoners in woonzorgcentra

In de loop van 2022 liepen de energiekosten voor veel mensen plots hoog op door de oorlog in Oekraïne. Een eerste verwarmingspremie van 100 euro voor alle Belgische gezinnen werd halsoverkop ingevoerd. Later in het jaar volgden nog twee andere wetten waarbij in totaal voor de maanden november 2022 tot en met maart 2023 werd voorzien in energiepremies van 61 euro per maand voor elektriciteit en 135 euro per maand voor gas. De toekenning hiervan gebeurde via de energieleveranciers waarbij verbruikers via collectieve aansluitingen uit de boot vielen.

Onze vraag bij heel wat kabinetten en federale parlementairen om ook verbruikers via collectieve aansluitingen recht te laten krijgen op de energiepremies kon aanvankelijk op veel sympathie rekenen. Een nochtans beloofde regeling bleef jammer genoeg uit en werd in de zomer van 2022 definitief afgevoerd. Het federale niveau schoof de hete aardappel door naar Vlaanderen, dat op zijn beurt het federale niveau bevoegdheid toedichtte. Voor OKRA was de maat vol en in het najaar van 2022 leidden we de eerste procedure in bij het Grondwettelijk Hof. Onze vraag: schrap de discriminerende bepaling in de wet op de verwarmingspremie. Jammer genoeg leerden onze politici hier geen les uit, want ook bij de tweede en derde wet op de energiepremies bleef deze discriminatie overeind. Met als resultaat dat OKRA een tweede en derde keer naar het Grondwettelijk Hof stapte.

Het resultaat van de eerste procedure is ondertussen duidelijk: het Hof erkent de ongelijke behandeling van verbruikers via collectieve aansluitingen, maar vond dat de regering dwingende redenen kon inroepen om de discriminatie te rechtvaardigen. Onze vraag om de discriminerende bepaling uit de wet te schrappen, werd afgewezen op 9 november 2023. Deze teleurstellende uitspraak laat weinig hoop voor de twee vervolgprocedures, maar we geven ons nog niet gewonnen…

Prijzen woonzorgcentra

Eind 2022 vroegen we met OKRA-BELANGENBEHARTIGING opnieuw de officiële gegevens op wat betreft de dagprijzen van woonzorgcentra, de tewerkstelling van personeel boven de norm, het zorgprofiel van de bewoners, … Een technische werkgroep binnen onze cel boog zich over de verwerking van de gegevens en probeerde een aantal conclusies te trekken. We publiceerden de gegevens in een persbericht en vestigden daarbij de aandacht op het verschil van indexeringssysteem bij de pensioenen en bij de prijzen van de woonzorgcentra. Ons persbericht kreeg heel wat aandacht en leidde o.a. tot een felle discussie in het Vlaams parlement (commissie Welzijn) en bij een aantal contacten met het kabinet Crevits en haar administratie.

Op 2 oktober 2023 publiceerden we een Excelbestand waarmee iedereen van elk woonzorgcentrum in Vlaanderen de dagprijs kon opvragen, net zoals de bezettingsgraad, prijsevolutie, zorggraad van de bewoners, de al dan niet commerciële aard van het woonzorgcentrum, de bovennorm, … In samenwerking met Het Nieuwsblad en De Morgen werd van deze tool een interactieve kaart gemaakt die raadpleegbaar is op hun website.

Ook deze actie kon op heel wat persbelangstelling en politieke activiteit rekenen. Minister Crevits werd stevig aan de tand gevoeld in het Vlaams parlement en erkende dat er nood is aan de heroriëntatie van een aantal beleidskeuzes zoals de aanpassing van het prijsindexeringsmechanisme aan dat van de pensioenen.

Tussen oktober en december 2023 schoof OKRA via de Vlaamse Ouderenraad mee aan tafel voor een overleg met de drie werkgeversfederaties van de woonzorgcentra, om het over diverse aspecten van het prijsbeleid te hebben. Op 19 december werd uiteindelijk een akkoord bereikt met daarin o.a. volgende accenten: de prijsevolutie van woonzorgcentra volgt het indexeringssysteem van de pensioenen, aanwezige bewoners van een woonzorgcentrum worden beter beschermd tegen prijsverhogingen na renovatiewerken, …

Seniorentarief NMBS

Begin 2022 werd tussen de regering en de NMBS een nieuw beheersconctract voor de komende tien jaar afgesloten met daarin de intentie om binnen de twee jaar te komen tot een nieuwe tariefstructuur. Hierbij zouden senioren enkel een korting van 40% op een standaard tweedeklasticket krijgen. Het forfaitair seniorentarief gaat dan op de schop.

In contacten tussen OKRA met het kabinet Gilkinet en diverse parlementairen van de commissie Mobiliteit werd doorverwezen naar de NMBS. Enkel en alleen zij hebben de taak een nieuwe tariefstructuur uit te werken… OKRA lanceerde een petitie voor het behoud van het seniorentarief en verzamelde hier meer dan 12 000 handtekeningen mee. Tijdens deze petitie bleven we echter niet bij de pakken zitten. We trokken met een OKRA-voorstel naar de andere ouderenverenigingen die vertegenwoordigd zijn in de Vlaamse Ouderenraad en werkten naar een gezamenlijk voorstel toe, als alternatief voor de tariefstructuur die de NMBS aan het uitwerken is. Dat voorstel werd ook vertaald en ingediend bij de pas heropgerichte FAVO (Federale Adviesraad voor Ouderen) en moet dienen om verder in gesprek te gaan met de NMBS.

Leeftijdsgebonden beperkingen aan het rijbewijs door Europa

In de schoot van Europa werd afgelopen jaar werk gemaakt van een nieuw voorstel van verordening waarbij er extra beperkingen opgelegd zouden worden aan 60- of 70-plussers inzake het rijbewijs. Zo stond o.a. een beperking in geldigheidsduur op het programma, naast verplichte medische proeven en/of een rijvaardigheidstest bij een verlenging van het rijbewijs. Het was onze Europese organisatie AGE die ons alert maakte op dit voorstel.

Omdat dit neerkomt op leeftijdsdiscriminatie ondernamen we met OKRA direct actie. We schreven de Belgische parlementsleden aan die in de transportcommissie van het Europees Parlement zetelen, evenals de Belgische Europese parlementsleden en onze federale minister van Mobiliteit Gilkinet. Die liet weten onze eis tot het schrappen van leeftijdsgrenzen in het voorstel van verordening te delen.

Ondertussen is er een eerste stemming geweest over (een afgezwakte versie van) het voorstel in de Europese transportcommissie. Het voorstel van Kathleen Van Brempt om de leeftijdsbepalingen uit het voorstel te halen haalde het heel nipt. Toch is de eindzege er nog niet, want een stemming in het Europees Parlement dient zich nog aan. Hoe die zal verlopen, is vooralsnog koffiedik kijken…

Digitalisering

De digitalisering komt langs alle kanten op ons af. Zowel de overheden als de dienstverlenende en commerciële sector bouwen hun niet-digitale dienstverlening af en dwingen de burger/consument naar de digitale wereld. Wie niet onderlegd is in het digitale moet noodgedwongen afhaken en beroep doen op familie, vrienden, … Voorbeelden zijn er genoeg:

  • Bankkantoren verdwijnen meer en meer, evenals bankautomaten.
  • Loketten in treinstations zijn beperkter open, waardoor klanten vaak aangewezen zijn op de website of app van de NMBS om informatie op te zoeken of tickets te bestellen, …
  • De dienstencheques worden volledig gedigitaliseerd.
  • Er komt mogelijks een ‘slim’ (digitaal) systeem van statiegeld op blikjes en petflesjes.

De digitalisering is jammer genoeg geen evolutie meer, maar een revolutie die kwetsbare groepen verweesd achterlaat. OKRA blijft zich dan ook verzetten tegen een eenzijdige digitalisering en grijpt hiervoor elk forum aan om de eisen kracht bij te zetten. Zo waren we o.a. te gast in de Commissie voor Economie van het federaal parlement in een themahoorzitting rond digitalisering. We houden ook de vinger aan de pols op het Europese niveau en laten niet na om op Vlaams en federaal niveau politici aan te porren tot actie.

Bankendossier

Cash geld is tot op de dag van vandaag een wettelijk betaalmiddel. Door het verdwijnen van bankautomaten komt de vrije toegang tot cash geld echter steeds meer in het gedrang. Het charter dat de bankensector heeft afgesloten om het aantal bankautomaten op peil te houden, is een maat voor niets gebleken. Volgens het akkoord zal het aantal cashpunten immers blijven dalen tot 3 584 punten in 2025, wat neerkomt op 369 automaten per miljoen inwoners.

OKRA ondernam in samenwerking met Financité en Testaankoop twee acties: de lancering van een petitie om het recht op vrije toegang tot cash geld te vrijwaren en een vraag aan de betrokken kabinetten in verband met details over het aantal bankautomaten per deelgemeente zoals voorzien in het akkoord. De petitie leverde meer dan 28 000 handtekeningen op, maar op onze vraag naar informatie kregen we nul op het rekest. Tot op de dag van vandaag hebben we hierover geen enkele informatie mogen ontvangen.

Ouderenrechtenverdrag

De beeldvorming naar ouderen toe laat vaak te wensen over. Ouderen worden vaak geassocieerd met ziek en verzwakt zijn, niet meer mee kunnen, … en worden jammer genoeg sterk beschouwd als – vooral – een last. Dat terwijl de maatschappelijke meerwaarde van ouderen niet in geld is uit te drukken. Samen met partners zoals WSM en GK (partnerorganisatie uit Bangladesh) pleit OKRA al geruime tijd voor een internationaal verdrag. Ook in 2023 ondernamen we hiervoor actie:

  • Samen met WSM pleitte OKRA bij de minister van Buitenlandse Zaken voor een meer ondersteunende houding van België tijdens besprekingen in Europees en internationaal verband. Jammer genoeg is er tot op heden een weinig dynamische houding te bespeuren bij onze beleidsmakers.
  • OKRA nam – ook in naam van beweging.net, de federale adviesraad voor ouderen en WSM – het woord in een federale Senaatshoorzitting om het nut van een dergelijk verdrag te bepleiten.

Het doel en nut van dergelijk verdrag is dat leeftijdsdiscriminatie verboden wordt en ouderen wereldwijd garanties krijgen op een gelijkwaardige behandeling.

Pensioenen

Door de federale regering werd in de loop van 2023 gewerkt aan een pensioenhervorming. Het overleg hierover liep vrij moeizaam. Met een OKRA-werkgroep volgden we de voorstellen rond pensioenhervorming op en publiceerden onze standpunten rond de voorgenomen maatregelen in de media. We werden hierover met een OKRA-delegatie ook ontvangen door de minister van Pensioenen.

OKRA onthaalde de regeringsmaatregelen, waarbij de welvaarstaanpassingen van de pensioenen van alle ambtenaren en onderwijs beperkt werden tot een maximum van 0,3 % per jaar, negatief.

Gelukkig waren er ook positieve ingrepen. Met OKRA verwelkomden we de correcties op de eerder genomen beperkingen van de toegang tot het minimumpensioen. Een aantal periodes van inactiviteit zoals zwangerschapsverlof, tijdskrediet voor mantelzorg of tijdelijke werkloosheid worden niet langer afgestraft met een lager pensioen. Maar dat blijft wel het geval voor wie langdurig ziek wordt voor de leeftijd van 65 jaar.